Постојано сте достапни, не спиете доволно и сè правите сами? Ова може скапо да ве чини

Во современиот деловен свет, постојаната зафатеност често се доживува како доказ за успех. Полна агенда, непрекинати состаноци, одговори на пораки во доцните часови и чувство дека секогаш има уште нешто што мора да се заврши станаа дел од секојдневието на голем број претприемачи и вработени. Проблемот е што ваквиот начин на работа може постепено да ја исцрпи енергијата, а човекот да не забележи дека веќе се движи кон состојба на прегорување.

Со развојот на дигиталните алатки, границата меѓу работното и приватното време стана уште понејасна. Е-поштата, телефоните и комуникациските платформи овозможуваат работните задачи да продолжат практично во секое време и на секое место, па одговорностите лесно се пренесуваат и во периодот што би требало да биде резервиран за одмор. Така се создава култура во која брзината и постојаната достапност се вреднуваат повеќе од способноста човекот навреме да застане и да се одмори.

Особено ризична е идејата дека успешниот човек мора да биде достапен во секој момент. Кога секоја порака се смета за итна, секој рок се скратува, а повеќе задачи се извршуваат истовремено, мозокот практично не добива доволно простор за вистинско опоравување. На почетокот ваквиот ритам може да изгледа како висока продуктивност, но со текот на времето постојаната напнатост може да доведе до замор, раздразливост, проблеми со спиењето и губење на мотивацијата.

Една од најподмолните навики е целосното занемарување на сопствените потреби во име на работата. Кога приоритет стануваат бизнисот, вработените, клиентите и роковите, личното време лесно се турка на последното место. Одморот почнува да се гледа како нешто што може да почека, а времето поминато со семејството, пријателите или самиот себе станува нешто што треба да се „вклопи“ во распоредот доколку остане слободен простор.

Проблемот дополнително се продлабочува кога работниот и приватниот живот постојано се натпреваруваат за истото време. Деловните обврски можат да навлезат во семејните моменти, додека приватните обврски создаваат чувство на вина кога човек се обидува да се посвети на работата. Без јасна граница меѓу овие два сегмента, денот може да се претвори во непрекинат циклус на обврски во кој нема вистински момент кога работата завршува.

Слична замка претставува и календарот исполнет со состаноци. Иако состаноците се неопходен дел од голем број работни места, нивното прекумерно натрупување остава сè помалку време за размислување, планирање и концентрирана работа. На крајот, човек може да помине цел ден работeјќи, а сепак да има чувство дека најважните задачи останале недовршени.

Друга навика која често се поврзува со прегорувањето е убедувањето дека успехот бара постојана и безусловна посветеност. Работењето без пауза може да биде претставено како знак на амбиција, дисциплина и професионализам, но таквиот пристап го игнорира фактот дека човечката енергија не е неисцрпен ресурс. Кога одморот се смета за слабост, а спиењето за изгубено време, цената на продуктивноста на долг рок може да стане многу повисока.

Особено проблематично е и одбивањето да се делегира работата. Мислата дека „јас ќе го направам најдобро и најбрзо“ може да создаде чувство на контрола, но истовремено го зголемува товарот врз една личност. Со текот на времето, преземањето премногу задачи станува навика, а одговорностите што можеле да бидат распределени продолжуваат да се собираат кај истиот човек.

Сепак, прегорувањето не треба едноставно да се објаснува со тоа дека некој работи премногу. Светската здравствена организација го опишува како професионален феномен што произлегува од хроничен стрес на работното место со кој не е успешно управувано. Според ова разбирање, прегорувањето се поврзува со исцрпеност и губење на енергијата, зголемена психолошка дистанца од работата, негативен или циничен однос кон неа и чувство на намалена професионална ефикасност.

Тоа значи дека двајца луѓе можат да имаат слично работно оптоварување, а само едниот да се соочи со сериозна исцрпеност. Причината може да биде различното ниво на контрола врз работата, достапните ресурси, поддршката од колегите и надредените, можноста самостојно да се носат одлуки или времето што им е дозволено за одмор. Кога високите барања траат долго, а недостигаат ресурсите што треба да ги балансираат, ризикот од прегорување значително се зголемува.

Токму затоа, прашањето не треба секогаш да биде што не е во ред со човекот кој се чувствува исцрпено, туку и што не е во ред со начинот на кој е организирана работата. Доколку од вработениот постојано се бара повеќе, а истовремено нема доволно време, поддршка, автономија или ресурси, проблемот не може да се реши само со совет човекот да биде „поиздржлив“.

Превенцијата затоа подразбира и промена на работната средина. Разумното распределување на обврските, реалните рокови, можноста за пауза, јасните граници на достапност и подобрата распределба на одговорностите можат да бидат подеднакво важни како и личната дисциплина. За претприемачите тоа значи да научат да делегираат и да не го градат бизнисот околу сопствената постојана достапност, додека за организациите значи создавање услови во кои високите очекувања се проследени со соодветни ресурси и поддршка.

Прегорувањето најчесто не се појавува преку ноќ. Почнува со мали компромиси, уште еден одговор по работното време, уште еден состанок без пауза, уште една непроспиена ноќ или уште еден викенд поминат во работа. Кога таквите исклучоци ќе станат секојдневна практика, исцрпеноста може постепено да стане нормална состојба.

Затоа вистинската продуктивност не треба да се мери само според тоа колку долго човек работи или колку задачи успева да заврши во еден ден. Одржливиот успех подразбира и способност за одмор, концентрација, делегирање и поставување граници. Понекогаш најважниот чекор за да се работи подобро не е да се додаде уште една задача на списокот, туку навреме да се препознае дека е време да се застане.