Европа има богатство скриено во фиоките: Старите телефони и апарати кријат суровини вредни 65 милијарди евра

Европската Унија во домовите има складирано огромно количество вредни суровини кои би можеле да имаат стратешко значење за нејзината индустрија. Старите мобилни телефони, електронските уреди и дотраените апарати што со години стојат по фиоки, подруми и гаражи содржат материјали чија проценета вредност надминува 65 милијарди евра. Наместо повторно да се искористат, голем дел од овие ресурси засега остануваат надвор од економскиот циклус.

На овој проблем укажува заедничка студија на Boston Consulting Group и иницијативата „Cradle to Cradle Electronics“, претставена на технолошкиот саем IFA во Берлин. Авторите предупредуваат дека начинот на кој денес се произведуваат, користат и отстрануваат електронските производи ја зголемува зависноста на Европа од увозот на критични суровини. Во услови на геополитички тензии и нарушувања во глобалните синџири на снабдување, ова може да стане сериозен ризик за европската индустрија.

Според анализата, околу 1,6 милиони тони критични и стратешки суровини секоја година се вградуваат во новите електронски уреди што се продаваат на европскиот пазар. Меѓу нив се бакарот, алуминиумот, литиумот, кобалтот и ретките земни елементи, материјали кои се неопходни за производството на современа електроника, батерии и различни технологии. Проблемот е што Европа во голема мера зависи од увозот на овие ресурси, а во некои сегменти зависноста од одредени земји е особено изразена.

Кина има исклучително важна позиција во глобалниот синџир на снабдување со ретки земни елементи, особено со тешките ретки земни елементи. Тоа за европските производители создава дополнителен ризик во период кога индустријата истовремено се соочува со трговски ограничувања, проблеми со снабдувањето и зголемена побарувачка за напредна технологија. Растот на центрите за податоци поврзани со вештачката интелигенција дополнително ја зголемува потребата за електронски компоненти и суровини.

Парадоксот е што дел од потребните материјали веќе се наоѓаат во Европа, но наместо да се вратат во производниот процес, завршуваат како отпад или остануваат заборавени во домовите. На европскиот континент годишно се создаваат повеќе од 13 милиони тони електронски отпад, но официјално се собираат само околу 43 отсто. Тоа значи дека огромно количество потенцијално вредни материјали не стигнува до системите каде што би можеле да бидат извлечени и повторно употребени.

Еден од најочигледните примери се мобилните телефони. Се проценува дека околу 700 милиони неискористени паметни телефони се чуваат во европските домови, најчесто заборавени во фиоки откако ќе бидат заменети со понов модел. Заедно, тие содржат околу 50.000 тони стратешки суровини, што покажува колкав потенцијал се крие во старите уреди што повеќето луѓе ги сметаат за безвредни.

Проблемот не завршува со ниската стапка на собирање. Дури и кога електронските уреди ќе стигнат до системите за отпад, начинот на нивното третирање може да доведе до дополнително губење на вредни материјали. Старите уреди често се дробат, се согоруваат или завршуваат во нерегулирани текови на отпад, со што металите и сложените компоненти стануваат многу потешки или невозможни за повторно искористување.

Затоа авторите на студијата предлагаат промена што би започнала уште во моментот на дизајнирање на производите. Наместо уредите да се создаваат со краток животен циклус и потоа да станат отпад, тие би требало да се конструираат како своевидни „банки на материјали“, во кои вредните компоненти можат лесно да се извадат, поправат и повторно да се употребат.

Концептот познат како „Од колевка до колевка“ се заснова токму на таков пристап. Производите би требало да содржат што помалку токсични материи, да бидат полесни за расклопување и да имаат модуларна конструкција, со можност одделни делови да се заменат без целиот уред да мора да биде фрлен. Така, моторите, електронските модули и другите компоненти би можеле да добијат втор живот наместо да завршат како отпад.

Овој принцип не се однесува само на мобилните телефони и малата електроника. Големите домашни апарати, како машините за перење, исто така имаат значителен потенцијал за поефикасно користење на ресурсите. Според студијата, со подобро дизајнирање и оптимизирање на производните и рециклажните циклуси, кај ваквите уреди би можело да се заштеди до половина од материјалот што инаку би бил потребен за производство на нов апарат.

За Европа, ваквата промена не е само прашање на заштита на животната средина. Повторното користење на материјалите може да стане и важна економска стратегија, бидејќи секој тон суровина извлечен од стар производ потенцијално ја намалува потребата од нов увоз. Во време кога индустријата се соочува со нестабилни цени, геополитички ризици и борба за пристап до критични материјали, старите уреди можат да се претворат во своевиден ресурс.

Европа, со други зборови, можеби веќе има дел од суровините што ѝ се потребни, но не ги користи на вистинскиот начин. Илјадниците тони материјали скриени во неискористените телефони и старите електронски апарати покажуваат дека иднината на снабдувањето не мора да зависи само од отворање нови рудници и увоз од далечни пазари. Дел од решението можеби веќе се наоѓа во европските домови и депонии, а предизвикот е тие ресурси да се вратат во економијата наместо засекогаш да бидат изгубени.