„Од младински сон до бирократски кошмар“

Во последниве години, често слушаме дека младите треба да останат во Македонија, да не заминуваат, да создаваат, да градат. Се најавуваат фондови, стартап програми, грантови – сè изгледа како да се движиме во правилна насока. Но, ако ги прашате младите што навистина сакаат да започнат бизнис тука, нивната приказна звучи поинаку.

Пред неколку месеци, запознав млад дечко, Даниел, кој со огромен ентузијазам сакаше да отвори мала работилница за 3D печатење. Имаше одлична идеја, знаеше што прави, дури и најде пазар. Единствениот проблем? Македонија.

Почетокот – повеќе документи отколку мотивација

Првиот предизвик беше административната голгота – за да регистрира фирма, требаше да собере купишта документи, да чека во редици, да оди од шалтер на шалтер. „Секогаш фали нешто“, ми рече разочарано. Ако не беше некој потпис, беше некој формулар, ако не беше формулар, беше некоја нова процедура што никој не му ја спомнал претходно.

Поминаа три месеци додека конечно да ја регистрира фирмата. За споредба, во Естонија, истото може да се заврши онлајн за помалку од еден ден.

Проблемите допрва почнуваат

Кога конечно почна да работи, сфати дека добивањето поддршка од државата не е така едноставно како што изгледа на хартија. Аплицираше за државен грант за млади претприемачи – 30.000 евра за почеток. Исполни сè што бараа, вложи време, нерви, пари за адвокати и советници, но одговорот беше: „нема доволно средства, обидете се наредната година“.

Во меѓувреме, требаше да плаќа придонеси, даноци, закуп, струја, интернет… а заработката сè уште беше минимална. Се обиде да земе кредит, но банките не беа заинтересирани – бараа долга кредитна историја и гаранции што млад човек едноставно не може да ги има.

Теоретска поддршка, практична кочница

Официјално, има програми за поддршка на младите претприемачи. Но, во пракса, тие ретко стигнуваат до оние кои навистина имаат потреба. Неколку пати разговарав со Даниел за ова, и неговото искуство беше исто како на многу други – повеќе време помина во барање финансии отколку во реално водење на бизнисот.

На крајот, направи што прават многумина. Почна да размислува за алтернативи.

Од Македонија до Виена – истата идеја, поинаков исход

Вчера ми пиша – од Виена. Веќе работи во австриска компанија за 3D печатење. Истата идеја што овде не можеше да ја реализира, таму ја прифатија со отворени раце. Во Австрија, доби поддршка, менторство, стартен капитал и – најважно – административен процес кој траеше неколку недели, а не неколку месеци.

„Знаеш што е најлудото?“ – ми напиша во пораката. „Овде никој не ми постави безмислени административни пречки. Само сакаа да знаат дали знам што правам. И кога видоа дека знам, добив поддршка.“

Дали навистина сакаме младите да останат?

Иронијата е што секој политичар ќе ви каже дека „младите се иднината“. Ајде да видиме како изгледа таа иднина:

• Ако сакаш да работиш, те дават со бирократија.
• Ако бараш поддршка, ти велат „чекај наредна година“.
• Ако се обидеш да преживееш без државна помош, те оптоваруваат со такси и давачки.

На крајот, многу од овие млади луѓе се откажуваат – не затоа што немаат идеи, туку затоа што државата ги принудува да ги реализираат на друго место.

Заклучок – промени или празни зборови?

Секој што вистински сака да ги задржи младите во Македонија треба да почне да прави реални промени:

• Да се скратат бирократските процедури.
• Да се обезбеди вистинска поддршка, а не само на хартија.
• Да се создаде амбиент каде што младите не се чувствуваат како да бараат „врски“ за да успеат.

Зашто, ако ништо не се промени, многу повеќе „Даниеловци“ ќе си заминат – и нема да се вратат.